Ubuntu Hàng tuần #6

Một tuần làm việc của mình tưởng chừng như dài vô tận khi nhìn lại số Ubuntu hàng tuần số 5 được đăng tháng 8 năm 2024 :-) Nhân dịp Ubuntu 26.04 mới được phát hành, mình muốn khởi động lại chuỗi Ubuntu hàng tuần này.

Ubuntu 26.04 đã chính thức được phát hành vào ngày 23/04/2026. Giống như những lần phát hành của các phiên bản trước, nhiều vấn đề phát sinh trong quá trình chuẩn bị làm đội phát triển phải tất bật làm việc vào phút cuối. Từ việc quyết định đưa gói phần mềm CheckBox [1] được đưa vào FFFe vào phút cuối, cho đến việc chậm chuẩn bị gói driver AMD ROCm [2]. Tuy vậy với sự nỗ lực làm việc bền bỉcủa các kỹ sư Canonica, Ubuntu 26.04 cuối cùng cũng được phát hành đúng như kế hoạch ban đầu.

  1. Checkbox là chương trình cho phép kiểm tra một máy tính có tương thích với Ubuntu hay không.

  2. AMD và Canonical tuyên bố hợp tác chiến lược theo đó các driver của AMD GPU sẽ được kiểm tra và hỗ trợ cho các phiên bản của Ubuntu.

Đâu là tính năng mới của Ubuntu 26.04?

GNOME 50 Tokyo với nhiều Apps mới

Những thay đổi và nâng cấp về mặt giao diện của GNOME50 có thể được tham khảo tại Release Note, cá nhân mình thấy thay đổi tích cực là hỗ trợ Variable Refresh Rate (VRR) và Fractional Scaling. Nếu không có VRR, người dùng cần lựa chọn giữa tốc độ refresh trung bình (60Hz - tốt cho hiện thị bình thường) và tốc độ refresh cao (300Hz - Tốt cho game, đồ họa nhưng làm cho máy tính nháy khi hiển thị bình thường). Với VRR, hệ thống sẽ tự động điều chỉnh tốc độ refresh cho phép hiển thị bình thường cả khi hiển thị bình thường lẫn khi hiển thị đồ họa. Fractional Scaling là tính năng cho phép người dùng lựa chọn Scale không theo tiêu chuẩn chẳng hạn 133% hay 166% nếu scale đấy phù hợp với mắt hơn.

Ngoài ra Ubuntu 26.04 có nhiều thay đổi về App mà mình thấy khá tích cực:

Một tính năng cá nhân mình mong chờ từ lâu với GNOME 50 là hỗ trợ duy trì Session đăng nhập với Remote Desktop. Cho đến Ubuntu 24.04 session mới sẽ được tạo mỗi lần người dùng đăng nhập từ xa, đồng nghĩa với việc người dùng luôn luôn phải bắt đầu bằng việc khởi động lại App từ đầu. Từ Ubuntu 26.04 Remote Desktop có thể đăng nhập lại session cũ với app giữ nguyên trạng thái ở lần đăng nhập lần trước. Có thể nói Ubuntu 26.04 đã sẵn sàng cho kỷ nguyên Linux Desktop trên môi trường Cloud!

An toàn thông tin trong Ubuntu 26.04

Ubuntu 26.04 cập nhật rất nhiều tính năng giúp nâng cao tính bảo mật của hệ thống. Bên cạnh việc tích hợp Ubuntu Pro vào Security Center, 2 tính năng mình thấy khá nổi bật liên quan đến an toàn thông tin lần này là: 1) Khả năng mã hóa đĩa cứng với TPM chip và 2) Confidential Computing với hỗ trợ cho SEV-SNP và TDX cho môi trường VM. Với tính năng mã hóa dùng TPM, Ubuntu 26.04 sẽ có tính năng gần như tương đương với Microsoft Windows BitLocker. Với tính năng AMD SNP và Intel TDX, dữ liệu trên bộ nhớ của máy ảo sẽ được mã hóa và giải mã ở tầng CPU, đảm bảo dữ liệu của máy ảo sẽ khó bị đọc kể cả khi hacker truy cập máy vật lý.

Ngoài ra Ubuntu 26.04 cũng thắt chặt các dịch vụ liên kết với hệ thống quản lý Identity chẳng hạn Active Directory hay LDAP bằng việc: 1) Khởi động SSSD với user ít quyền thay vì user với quyền cao nhất root; 2)Thắt chặt AppArmor Profile cho OpenLDAP. Điều này làm đơn giản hóa công tác quản trị máy tính ubuntu trong môi trường doanh nghiệp rất nhiều. Bênh cạnh đó, Ubuntu 26.04 cũng giới thiệu AuthD như là nền tảng quản lý quyền hạn (authentication framework), hỗ trợ chuẩn đăng nhập OpenID. Điều này cho phép các doanh nghiệp có thể guản lý máy tính Ubuntu sử dụng công cụ quản lý Identity trên Cloud như Azure EntraID hay Google IAM.

Một thay đổi cá nhân mình thấy khá đột phá là sự thay thế một số công cụ trong CoreUtils từ ngôn ngữ C sang ngôn ngữ an toàn bộ nhớ Rust. Mặc dù một số chương trình như cp, mv, rm vẫn đang ở phiên bản cũ, các chương trình khác ls, cat, tr, sort, wc, head, echo, mkdir, dd đều đã được thay thế bằng phiên bản binary viết bằng Rust. Chi tiết về thay đổi này có thể được tham khảo tại báo cáo An update on rust coreutils. Các chương trình khác sẽ lần lượt được thay thế hướng đến Ubuntu 26.10. Một gói phần mềm quan trọng khác là sudo cũng đã được thay thế bằng sudo-rs. Phiên bản sudo mới này sẽ hiện thị mật khẩu nhập bằng các ký tự “****” cho mỗi ký tự password được nhập, thay thế phiên bản sudo cũ không có phản hồi nào cho người dùng. Cá nhân mình thích điểm này của sudo hơn cách phản hồi (không phải hồi) truyền thống. Tất nhiên thay đổi này không phải không có hệ lụy. Các chương trình tự động hóa mà yêu cầu nhập mật khẩu trong chẳng hạn ansible sẽ dừng chạy với phiên bản sudo mới này, đòi hỏi người viết mã ansible phải cập nhật bằng cách thêm --prompt "" theo như tài liệu đề cập.

Từ Ubuntu 26.04, OS (apt update / apt upgrade) cũng sẽ tự động được cập nhật thay vì thông báo cho người dùng. Phiên bản Desktop sẽ luôn luôn có phần mềm với phiên bản mới nhất được sử dụng.

Các thay đổi liên quan đến hệ thống

Nâng cấp cấu hình tối thiểu

Ubuntu Desktop 26.04 LTS requires a 2 GHz dual-core processor or better, a minimum of 6 GB RAM and 25 GB of free storage space for a comfortable experience.

Một thay đổi nhỏ đáng chú ý là Ubuntu 26.04 yêu cầu phần cứng tối thiểu có 6GB RAM. Đây là yêu cầu khá lớn khi Ubuntu hay Linux nói chung nổi tiếng với việc hỗ trợ nhiều phần cứng kể cả phần cứng tuổi đời lớn hơn 10 năm! Tuy vậy mình đã thử test Ubuntu 26.04 trong môi trường máy ảo với 3GB RAM và không thấy ảnh hưởng nào đáng kể đến hiệu năng.

Kết luận

Ubuntu 26.04 đã được phát hành với rất nhiều tính năng đột phá. Chưa bao giờ mình cảm thấy hào hứng khi đọc Release Note như lần này. Đặc biệt thú vị hơn là những công nghệ đột phá này đều được cung cấp cho mọi người một cách hoàn toàn miễn phí. Nếu bạn là người dùng Ubuntu hay muốn thử Ubuntu, hãy cài đặt và thử nghiệm phiên bản mới này!